Zasadą ogólnie panującą w życiu dorosłego człowieka jest to, że ponosi odpowiedzialność za swoje zobowiązania (długi). Wyjątkowo jednak przepisy prawne przewidują odpowiedzialność za cudze zobowiązania. W grupie osób mogących odpowiadać za nie swoje długi są managerowie, którzy zarządzają takimi podmiotami gospodarczymi jak m.in. spółki handlowe, spółdzielnie czy stowarzyszenia. Warto jednak na wstępie zaznaczyć, że chodzi tu o managerów z najwyższego szczebla organizacji, a więc członków zarządu.
Główną przyczyną odpowiedzialności managera za długi organizacji jest najczęściej nieznajomość prawa upadłościowego, a w szczególności istnienia po stronie managera obowiązku zgłoszenia do upadłości zarządzanego przez niego podmiotu w razie zaistnienia stanu jego niewypłacalności (temu zagadnieniu poświęciliśmy sporo miejsca w osobnym wpisie). W niniejszej publikacji omówimy dwa przypadki, w których managerowie zobowiązani są spłacić długi zatrudniającej ich organizacji.
Odpowiedzialność członków zarządu sp. z o.o. oraz PSA na podstawie KSH
Pierwszy przypadek, to sytuacja członków zarządów spółek z o.o. (art. 299 KSH) oraz prostych spółek akcyjnych (art. 300132 KSH), którzy solidarnie ze spółką odpowiadają za jej zobowiązania, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. W istocie jest to odpowiedzialność za nienależyte kierowanie spółką skutkujące doprowadzeniem jej do kłopotów finansowych (lub na niedostrzeżeniu ich) podczas sprawowania funkcji zarządczych, połączone z zaniechaniem złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (względnie otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego). Pierwszym warunkiem, jaki musi zaistnieć, by wierzyciel spółki z o.o. lub prostej spółki akcyjnej (PSA) mógł pozwać członka zarządu, jest istnienie ważnego zobowiązania spółki, które nie zostało zaspokojone. Dowodem wykazującym tę okoliczność jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko spółce (np. prawomocny wyrok sądu). Wierzyciel musi ponadto wykazać, że w chwili gdy zobowiązanie istniało (było zaciągane lub stało się wymagalne) pozwany członek zarządu pełnił swą funkcję. Tak więc członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania, które nie istniały w czasie sprawowania przez niego mandatu, a powstały dopiero po jego odwołaniu lub złożeniu przez niego rezygnacji, choćby jego dane nadal figurowały w KRS (por. wyrok SN z 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II CSK 571/10). Członek zarządu nie będzie też ponosił odpowiedzialności za zobowiązanie spółki, które jest lub okazało się nieważne bądź wygasło. Drugą przesłanką omawianej odpowiedzialności jest okoliczność, iż egzekucja prowadzona przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Najpopularniejszym dowodem wykazującym tę okoliczność jest postanowienie komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
Członkowie zarządów spółek z o.o. oraz PSA mogą się od tej odpowiedzialności (całym swoim majątkiem) uwolnić w trzech przypadkach:
- gdy zostanie wykazane, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu;
- gdy wykazany zostanie brak winy członka zarządu w zaniechaniu zgłoszenia w imieniu spółki wniosku o ogłoszenie jej upadłości bądź w złożeniu tego wniosku po terminie (więcej o tym piszemy tutaj);
- gdy zostanie wykazane, że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody (szerzej o tym piszemy tutaj).
Odpowiedzialność członków zarządu na podstawie Ordynacji podatkowej
Drugim, równie powszechnym, przypadkiem odpowiadania managerów za cudze długi jest odpowiedzialność za zaległości podatkowe, którą regulują przepisy Ordynacji podatkowej („OP”). W pewnym zakresie zasady tej odpowiedzialności przypominają te z art. 299 KSH, jednak są dwie zasadnicze różnice: odpowiedzialność na podstawie Ordynacji podatkowej dotyczy tylko długów podatkowych, a ponadto ponoszą ją członkowie zarządów wszystkich osób prawnych, a nie tylko spółek z o.o. czy PSA. Jest to więc odpowiedzialność, która może spędzać sen z powiek członkom zarządów spółek akcyjnych czy spółdzielni.
Zgodnie z art. 116 § 1 OP za zaległości podatkowe spółki kapitałowej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
- nie wykazał, że: (i) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne zgodnie z przepisami Prawa restrukturyzacyjnego albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w tej ustawie, albo (ii) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
- nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Jak widać członek zarządu nie może się powołać na brak szkody wierzyciela (Skarbu Państwa) mimo niezłożenia wniosku o upadłość. Przepisy te jednak wprost precyzują, że wskazanie majątku spółki uwalnia członka zarządu od odpowiedzialności (w kontekście art. 299 KSH tę okoliczność traktuje się nieco inaczej - jako podważenie podstawowej przesłanki odpowiedzialności na tej podstawie, kwestionując w ten sposób bezskuteczność egzekucji).
Zgodnie z art. 116 § 2 OP odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.
Powyższe zasady, z mocy art. 116a OP, mają zastosowanie do członków zarządu pozostałych osób prawnych, w tym spółdzielni, fundacji oraz stowarzyszeń.
Inne wpisy poświęcone managerom
Chcesz porozmawiać o współpracy?
Napisz do nas na: