Nierzadko zdarza się, że osoba ubiegająca się o oddłużenie poprzez upadłość konsumencką dowiaduje się, że ma szansę odziedziczyć spadek. Warto więc wiedzieć jakie reguły obowiązują w tym zakresie i z jakimi konsekwencjami liczyć się powinien dłużnik.
Na wstępie warto zaznaczyć, że spadek to nie tylko wartościowy majątek pozostawiony przez spadkodawcę, który może nas wzbogacić. Do spadku wliczane są również długi, których spadkodawca nie zdołał spłacić.
Dowiadując się o tytule powołania do dziedziczenia, każdy spadkobierca ma trzy potencjalne ruchy. Może bowiem: a) spadek przyjąć wprost (bez ograniczenia odpowiedzialności za długi, b) przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza (z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do stanu czynnego spadku, tj. aktywów), może wreszcie c) spadek odrzucić. Bez znaczenia tu pozostaje fakt, czy mówimy o dziedziczeniu ustawowym czy na podstawie testamentu. Ustawowy termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, kiedy spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku.
W przypadku, gdy spadkobiercą ma być dłużnik liczący na oddłużenie w ramach upadłości konsumenckiej, pamiętać należy, że przepisy ustawy z dnia 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe (dalej: „PrUp”) wprowadzają sztywne reguły w tym zakresie. Niezwykle istotnego znaczenia nabiera tu chwila otwarcia spadku (data śmierci spadkodawcy) i ustalenie czy miała ona miejsce przed ogłoszeniem upadłości spadkobiercy, po jej ogłoszeniu czy też po prawomocnym ustaleniu planu spłaty wierzycieli.
Otwarcie spadku przed ogłoszeniem upadłości
Jeżeli upadły złożył oświadczenie co do sposobu przyjęcia spadku przed ogłoszeniem upadłości, to oświadczenie to nie może być zmienione ani odwołane. Decyzja spadkobiercy jest tu wiążąca i ogłoszenie upadłości niczego nie zmienia nawet jeśli skutkiem tej decyzji będzie przyjęcie długów spadkowych znacznej wartości.
W przypadku, gdy termin 6-miesięczny na przyjęcie lub odrzucenie spadku upłynął przed dniem ogłoszenia upadłości, a spadkobierca nie złożył oświadczenia w tym zakresie, co do zasady spadek przyjęty zostaje przez niego wprost (ewentualnie z dobrodziejstwem inwentarza w określonych wypadkach).
Jeżeli otwarcie spadku nastąpiło przed ogłoszeniem upadłości, a do chwili jej ogłoszenia nie upłynął jeszcze termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i powołany spadkobierca oświadczenia takiego nie złożył, spadek jest przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (art. 119 ust. 2 PrUp).
Przyjęty spadek staje się częścią masy upadłości, która będzie podlegać likwidacji w toku postępowania upadłościowego przez syndyka. Gdyby upadły nie chciał, by spadek zasilił masę upadłości, to musiałby odrzucić spadek przed ogłoszeniem upadłości. Wynika to wprost z art. 123 PrUp, zgodnie z którym oświadczenie upadłego o odrzuceniu spadku jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, jeżeli zostało złożone po ogłoszeniu upadłości. Pamiętać jednak należy o regulacji art. 1024 Kodeksu cywilnego, w myśl której jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z nich może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do wierzyciela według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika (czego można żądać w ciągu 6 miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, lecz nie później niż przed upływem 3 lat od odrzucenia spadku).
Otwarcie spadku po ogłoszeniu upadłości
Mniej skomplikowana jest sytuacja po ogłoszeniu upadłości. Zgodnie z art. 119 ust. 1 PrUp jeżeli do spadku otwartego po dniu ogłoszenia upadłości powołany zostaje upadły, spadek wchodzi do masy upadłości i uważany jest za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Syndyk nie składa tu oświadczenia o przyjęciu spadku. Obowiązuje tu więc pewien automat, kwestia dziedziczenia jest załatwiana z mocy prawa, a odrzucenie spadku, niezależnie od tego, jak bardzo byłby zadłużony, nie będzie możliwe.
W razie gdyby spadek zawierał głównie długi, będzie on mógł podlegać wyłączeniu z masy upadłości zgodnie z art. 121 PrUp. Warto wówczas pamiętać o istotnej regulacji art. 122 tej ustawy, zgodnie z którą, jeżeli spadek zostanie wyłączony z masy upadłości, oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa spadkobierca. Upadły musi więc zachować czujność, by złożyć takie oświadczenie, zachowując 6-miesięczny termin, który zaczyna biec od chwili uprawomocnienia się postanowienia o wyłączeniu spadku z masy upadłości.
Otwarcie spadku po prawomocnym ustaleniu spłaty
Z chwilą uprawomocnienia się postanowienie sądu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli dochodzi do zakończenia postępowania upadłościowego. Oznacza to, że reguły dziedziczenia przez upadłego opisane powyżej przestają obowiązywać. Realizowanie planu spłaty to etap oddłużenia o charakterze pozasądowym. Niemniej i tutaj mamy przepisy, na które warto zwrócić uwagę.
Pierwszym z nich jest art. 49118 ust. 1 PrUp, zgodnie z którym w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli upadły nie może dokonywać czynności prawnych, dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonania planu spłaty wierzycieli. Przyjęcie spadku obarczonego długami z pewnością byłoby taką czynnością prawną, zatem na ten krok potrzebna by była zgoda sądu.
A co jeśli w spadku są same aktywa bądź aktywa te znacznie przewyższają pasywa? Upadły w takiej sytuacji chętnie przyjąłby spadek wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza, ale czy może? Otóż zgoda sądu na taką czynność prawną nie będzie wymagana, bowiem nie groziłaby ona pogorszeniem sytuacji finansowej upadłego, zagrażając wywiązywaniu się z wykonania planu spłaty. Jednak tu znów warto mieć na względzie treść art. 49119 ust. 3 zd. 1 PrUp, który stanowi, iż w razie istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli (wynikającej z innych przyczyn niż zwiększenie zarobków) każdy z wierzycieli oraz upadły może wystąpić z wnioskiem o zmianę planu spłaty wierzycieli. Warto też wskazać, że zgodnie z art. 49118 ust. 3 PrUp upadły w corocznym sprawozdaniu z wykonania planu spłaty wierzycieli musi wskazywać nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego ogłoszone przez Prezesa GUS. Zatem gdyby wierzyciele powzięli informację o odziedziczeniu przez upadłego spadku, zaistniałoby ryzyko, że wystąpią o zmianę planu spłaty na niekorzyść upadłego.
Osoby zainteresowane oddłużeniem zapraszamy do współpracy z naszą kancelarią, doradzamy rzetelnie, uprzedzając nie tylko o korzyściach płynących z upadłości konsumenckiej, ale także dolegliwych konsekwencjach tego rozwiązania, które niekiedy bywają przemilczane.
Upadłość konsumencka - wszystkie wpisy
Chcesz porozmawiać o współpracy?
Napisz do nas na: